Την αντίδραση των αγροτών της Ευρώπης έχει προκαλέσει η εμπορική συμφωνία που προωθεί η ΕΕ με τις χώρες της Mercosur, καθώς ανησυχούν πως το κόστος παραγωγής θα εκτοξευθεί και τα προϊόντα τους θα υποβαθμιστούν.
Η Mercosur είναι η Κοινή Αγορά του Νότου, ένας εμπορικός συνασπισμός της Νότιας Αμερικής που ιδρύθηκε το 1991. Μέλη της είναι η Αργεντινή, η Βραζιλία, η Παραγουάη και η Ουρουγουάη. Η Βενεζουέλα προσχώρησε το 2012, αλλά η ιδιότητα μέλους της ανεστάλη το 2017, ενώ τον Δεκέμβριο του 2012 υπεγράφη το πρωτόκολλο προσχώρησης και της Βολιβίας.
Από κοινού, οι χώρες της Mercosur αποτελούν την 6η μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο με συνολικό πληθυσμό 270 εκατομμύρια.
Γιατί η ΕΕ θέλει σχέση με τη Mercosur;
Η Mercosur είναι μια μεγάλη αγορά για τις εξαγωγές της ΕΕ και ήταν μέχρι σήμερα ο μόνος σημαντικός εμπορικός εταίρος στη Λατινική Αμερική με τον οποίο η ΕΕ δεν είχε προτιμησιακή εμπορική συμφωνία. Εταιρείες της ΕΕ εξάγουν στις τέσσερις ιδρυτικές χώρες της Mercosur:
55 δισ. ευρώ σε αγαθά (το 2024), και
29 δισ. ευρώ σε υπηρεσίες (το 2023).
Οι οικονομίες της Mercosur προστατεύονται επί του παρόντος σε μεγάλο βαθμό και οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν πολλούς εμπορικούς φραγμούς όταν εξάγουν εκεί, γεγονός που καθιστά δύσκολο για αυτές να ανταγωνιστούν υπό δίκαιους όρους. Η ΕΕ είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Mercosur στον τομέα των αγαθών, μετά την Κίνα και μπροστά από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η συμφωνία της ΕΕ με τη Mercosur σκοπό έχει:
να αρθούν οι εμπορικοί φραγμοί και να διευκολυνθούν οι επιχειρήσεις της ΕΕ να πωλούν αγαθά και υπηρεσίες στη Mercosur, καθώς και οι επενδύσεις
να συμβάλει στη διασφάλιση βιώσιμης πρόσβασης σε πρώτες ύλες, ενισχύοντας την οικονομική μας ασφάλεια και στηρίζοντας τη διττή μετάβαση
να βοηθήσει την ΕΕ και τη Mercosur να διαμορφώσουν παγκόσμιους εμπορικούς κανόνες σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα
να στείλει ένα ηχηρό μήνυμα στον κόσμο υπέρ του εμπορίου που βασίζεται σε κανόνες, απορρίπτοντας τον προστατευτισμό.
Ενισχυμένα μέτρα προστασίας για τους Ευρωπαίους αγρότες
Προσπαθώντας να κάμψει τις αμφιβολίες των Ευρωπαίων αγροτών η ΕΕ έχει προχωρήσεις σε μία σειρά προτάσεων διασφάλισης των προϊόντων της Ένωσης.
Το περιεχόμενο της ίδιας της συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών δεν έχει αλλάξει από τον Δεκέμβριο του 2024, καθώς οι διαπραγματεύσεις με τη Mercosur έχουν πλέον ολοκληρωθεί. Οι προσαρμογές που παρουσιάζονται αποτελούν πρόσθετα μέτρα, όπως διευκρινίζει η Le Monde. Ωστόσο, σύμφωνα με πολλούς ειδικούς και εκπροσώπους των ευρωπαϊκών γεωργικών τομέων, αυτές οι λίγες διασφαλίσεις δεν επαρκούν για να προστατεύσουν αποτελεσματικά έναντι ενός οικονομικού μπλοκ με τόσο μεγάλες διαφορές στα κοινωνικά, περιβαλλοντικά και υγειονομικά πρότυπα παραγωγής σε σύγκριση με αυτά που ισχύουν στην ήπειρο.
Την Τρίτη 16 Δεκεμβρίου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε κανονισμό σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής της ρήτρας διασφάλισης. Μια τέτοια ρήτρα δεν είναι καινούργια και έχει συμπεριληφθεί στη συμφωνία από το 2019. Επιτρέπει την ενεργοποίηση έκτακτων μέτρων σε περίπτωση σοβαρής αποσταθεροποίησης της αγοράς σε έναν τομέα.
Ωστόσο, αυτός ο μηχανισμός, που υπάρχει σε όλες τις συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών, συνοδεύεται από εξαιρετικά περιοριστικούς όρους που καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη την εφαρμογή του.
Σύμφωνα με τον οικονομολόγο Μαξίμ Κόμπς της ακτιβιστικής οργάνωσης για την κοινωνική και οικονομική δικαιοσύνη AITEC, η Ευρωπαϊκή Ένωση μπόρεσε να ενεργοποιήσει έναν τέτοιο μηχανισμό μόνο δύο φορές μεταξύ 1995 και 2018. «Ο μηχανισμός μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διαχείριση μιας επείγουσας κατάστασης με την πάροδο του χρόνου, αλλά δεν έχει σχεδιαστεί για την επίλυση των κενών ανταγωνιστικότητας μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών και των χωρών της Mercosur» δήλωσε χαρακτηριστικά στη Le Monde.
Ευνοημένοι θα είναι δηλαδή οι Ελληνες παραγωγοί που δεν πουλάνε χύμα, που επενδύουν σε branding και ποιότητα. Η Mercosur δίνει πλεονέκτημα σε ποιοτικά προϊόντα με ταυτότητα.
Το ίδιο ισχύει και για τα προϊόντα που θα έρθουν από τις συγκεκριμένες χώρες στην Ε.Ε. Δεν θα εισβάλουν όπως λέγεται νόμιμα στην Ελλάδα φθηνά προϊόντα χωρίς προδιαγραφές. Η συμφωνία Ε.Ε. – Mercosur δεν καταργεί το ευρωπαϊκό πλαίσιο ασφάλειας τροφίμων. Δεν θα επιτρέπεται κρέας με απαγορευμένες ορμόνες, φυτοφάρμακα που δεν εγκρίνονται στην Ε.Ε., προϊόντα χωρίς ιχνηλασιμότητα. Ο,τι μπαίνει στην Ελλάδα πρέπει να τηρεί το ευρωπαϊκό δίκαιο. Τελεία. Αρα το αφήγημα πως θα γεμίσουμε σκουπίδια δεν στέκει.
Αυτό που μπορεί να συμβεί είναι να εισαχθούν προϊόντα που τηρούν τον βασικό ευρωπαϊκό κανόνα, αλλά παράγονται με χαμηλότερο κόστος λόγω φθηνότερης γης και εργασίας, λιγότερων περιβαλλοντικών υποχρεώσεων στη φάση παραγωγής. Σε ορισμένα προϊόντα θα χάσουμε από χέρι – αλλά, για παράδειγμα, στο βοδινό κρέας χάνουμε ούτως ή άλλως. Δεν έχουμε εθνική στρατηγική στην κτηνοτροφία και θα πιεστούμε και άλλο. Σε άλλα προϊόντα ωστόσο έχουμε πλεονέκτημα, όπως το ελαιόλαδο, όπου η ζήτηση είναι ισχυρή και οι χώρες Mercosur δεν διαθέτουν ισχυρό brand.
Το ίδιο ισχύει και για το κρασί, παρά την ανερχόμενη παραγωγή της Αργεντινής. Η ανερχόμενη αστική τάξη των εν λόγω χωρών δείχνει μεγάλο ενδιαφέρον για ευρωπαϊκά κρασιά ποιότητας, ενώ είναι σημαντικό ότι δεν είναι αγορά όγκου, όπου συνήθως τα ελληνικά προϊόντα έχουν πρόβλημα να ανταποκριθούν, αλλά ταυτότητας. Το ίδιο ισχύει και για τις επιτραπέζιες ελιές, αλλά και για τα υψηλής ποιότητας μεταποιημένα φρούτα.
Η ελληνική αγροτική παραγωγή που παραμένει κατακερματισμένη, που επενδύει λίγο, πουλάει χωρίς ταυτότητα, θα δοκιμαστεί. Η συμφωνία δημιουργεί μια πραγματικότητα, αγροτικής οικονομίας αγοράς.
