Η Εθνική Στρατηγική για την Προσιτή Κατοικία 2026-2035 στοχεύει στην αύξηση του οικιστικού αποθέματος μέσω κοινωνικών κατοικιών, αξιοποίησης ανενεργών ακινήτων και πολεοδομικών κινήτρων.
Δημιουργείται Ενιαίος Φορέας Στεγαστικής Πολιτικής για τον συντονισμό και την παρακολούθηση της στεγαστικής αγοράς, σε σύνδεση με το Κτηματολόγιο.
Προβλέπονται κρατικές εγγυήσεις και χρηματοδοτικά κίνητρα για την κατασκευή κοινωνικών κατοικιών με συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα.
Εξετάζεται η παραχώρηση δημόσιας γης για κατοικίες εργαζομένων σε νησιωτικές περιοχές με αυξημένες στεγαστικές ανάγκες.
Νέα μέτρα για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης δρομολογεί η κυβέρνηση, με το βλέμμα στην αύξηση του διαθέσιμου οικιστικού αποθέματος και στη διευκόλυνση της πρόσβασης σε κατοικία. Στο επίκεντρο βρίσκεται η Εθνική Στρατηγική για την Προσιτή Κατοικία 2026-2035, η οποία περιλαμβάνει ένα ευρύ πλέγμα παρεμβάσεων, από το νέο «Σπίτι μου 3» έως την κατασκευή κοινωνικών κατοικιών και τη δημιουργία ενιαίου μηχανισμού στεγαστικής πολιτικής.
Σύμφωνα με τον «Ελεύθερο Τύπο», το σχέδιο αναπτύσσεται σε βάθος δεκαετίας και περιλαμβάνει τόσο δράσεις που έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή όσο και νέες πολιτικές που σχεδιάζονται με στόχο να αυξηθεί ο αριθμός των διαθέσιμων κατοικιών.
Το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας προωθεί παράλληλα παρεμβάσεις που αφορούν την αγορά ακινήτων, τη στεγαστική στήριξη νοικοκυριών, την αξιοποίηση ανενεργών ακινήτων αλλά και τη δημιουργία νέων κατοικιών κοινωνικού και προσιτού χαρακτήρα.
«Σπίτι μου 3»: Διευρύνονται τα κριτήρια
Κεντρική θέση στο νέο πακέτο καταλαμβάνει το πρόγραμμα «Σπίτι μου 3», το οποίο σχεδιάζεται να ενεργοποιηθεί από τον Ιανουάριο του 2027.
Στόχος του είναι να διευκολύνει την απόκτηση πρώτης κατοικίας μέσω στεγαστικών δανείων με ιδιαίτερα ευνοϊκούς όρους, με τις εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για κάλυψη των αναγκών περίπου 17.000 έως 20.000 νοικοκυριών.
Σε σχέση με τον προηγούμενο κύκλο, προβλέπεται διεύρυνση των ηλικιακών και εισοδηματικών προϋποθέσεων, αλλά και αλλαγές στα όρια που αφορούν την αξία του ακινήτου και το ύψος της χρηματοδότησης.
Το ηλικιακό όριο αναμένεται να αυξηθεί στα 55 έτη, από τα 50 που ίσχυαν στο «Σπίτι μου 2».
Παράλληλα, η ανώτατη αξία του ακινήτου που θα μπορεί να αγοραστεί αυξάνεται στις 300.000 ευρώ, από 250.000 ευρώ, ενώ η χρηματοδότηση μπορεί να φτάνει έως και το 90% της αξίας του ακινήτου.
Το ανώτατο ποσό του δανείου διαμορφώνεται στις 230.000 ευρώ, έναντι 190.000 ευρώ στον προηγούμενο κύκλο.
Αλλαγές και στα εισοδηματικά όρια
Διευρυμένα αναμένεται να είναι και τα εισοδηματικά κριτήρια.
Για τους δικαιούχους χωρίς παιδιά, το όριο διαμορφώνεται στις 25.000 ευρώ, ενώ για τους έγγαμους φτάνει στις 35.000 ευρώ, με επιπλέον προσαύξηση 7.000 ευρώ για κάθε παιδί.
Για τις μονογονεϊκές οικογένειες, το εισοδηματικό όριο ανέρχεται στις 39.000 ευρώ, ενώ προβλέπεται πρόσθετη προσαύξηση 7.000 ευρώ για κάθε παιδί πέραν του πρώτου.
Με τις αλλαγές αυτές επιχειρείται να διευρυνθεί η δεξαμενή των δυνητικών δικαιούχων και να μπορούν να ενταχθούν στο πρόγραμμα περισσότερα νοικοκυριά που δυσκολεύονται να αποκτήσουν ιδιόκτητη κατοικία.
Νέος ενιαίος φορέας για τη στεγαστική πολιτική
Στο πλαίσιο της Εθνικής Στρατηγικής προβλέπεται επίσης η δημιουργία Ενιαίου Φορέα Στεγαστικής Πολιτικής.
Ο νέος φορέας αναμένεται να καλύψει το θεσμικό κενό που δημιουργήθηκε μετά την κατάργηση του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας το 2012 και να λειτουργήσει ως κεντρικός μηχανισμός παρακολούθησης και σχεδιασμού της στεγαστικής πολιτικής.
Στις αρμοδιότητές του περιλαμβάνονται η ανάλυση της αγοράς κατοικίας, η παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας των στεγαστικών προγραμμάτων, η υποστήριξη στον σχεδιασμό νέων παρεμβάσεων και ο καλύτερος συντονισμός μεταξύ των διαφορετικών πολιτικών.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, ο φορέας θα συνδεθεί και με το Κτηματολόγιο, ώστε να υπάρχει καλύτερη εικόνα για την κατάσταση της αγοράς ακινήτων και να συγκεντρώνονται τα απαραίτητα στοιχεία για τον σχεδιασμό στοχευμένων πολιτικών.
Αντίστοιχοι μηχανισμοί λειτουργούν ήδη σε αρκετές χώρες, μεταξύ των οποίων η Δανία, η Φινλανδία, η Γαλλία, η Ιρλανδία, η Ισπανία, η Ολλανδία, η Γερμανία, ο Καναδάς, η Πορτογαλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Αυστραλία και η Σλοβενία.
Πολεοδομικά κίνητρα για περισσότερες κατοικίες
Ένας ακόμη άξονας της στρατηγικής αφορά την αξιοποίηση πολεοδομικών εργαλείων για την αύξηση των διαθέσιμων ακινήτων.
Ο σχεδιασμός προβλέπει, κατά περίπτωση, πολεοδομικές ευελιξίες, όπως η δυνατότητα αύξησης του συντελεστή δόμησης, υπό την προϋπόθεση ότι μέρος της επιπλέον επιφάνειας που θα δημιουργείται θα κατευθύνεται σε κατοικίες προσιτής στέγασης.
Τα συγκεκριμένα εργαλεία εξετάζεται να εφαρμοστούν σε περιοχές όπου υπάρχει δυνατότητα οργανωμένης ανάπτυξης νέων κατοικιών, αλλά και σε ζώνες εντός ή κοντά στον αστικό ιστό όπου υπάρχουν μεγάλα ανενεργά ή υποαξιοποιημένα ακίνητα.
Με αυτό τον τρόπο επιδιώκεται να αξιοποιηθεί το υφιστάμενο κτιριακό απόθεμα και παράλληλα να δημιουργηθούν νέες κατοικίες χωρίς να αυξάνεται αποκλειστικά η πίεση στις ήδη κορεσμένες περιοχές.
Κοινωνική κατοικία με κρατικές εγγυήσεις
Στο πακέτο περιλαμβάνεται ακόμη η δημιουργία μηχανισμού κοινωνικής κατοικίας με τη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα.
Ο σχεδιασμός προβλέπει κρατικές εγγυήσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να καλύπτουν μέρος του κινδύνου που συνδέεται με τη μη καταβολή ενοικίων ή πιθανές ζημιές σε ακίνητα.
Παράλληλα, εξετάζονται οικονομικά κίνητρα, μεταξύ των οποίων και στεγαστική ενίσχυση, προκειμένου να αυξηθεί ο αριθμός των διαθέσιμων κατοικιών που μπορούν να προσφερθούν με προσιτούς όρους.
Στέγαση εργαζομένων σε νησιά
Ξεχωριστή παρέμβαση αφορά τις ανάγκες στέγασης σε νησιωτικές περιοχές, όπου το υψηλό κόστος κατοικίας και η περιορισμένη διαθεσιμότητα ακινήτων δημιουργούν πρόσθετες δυσκολίες για εργαζομένους σε κρίσιμες υπηρεσίες.
Στο πλαίσιο αυτό εξετάζεται η παραχώρηση δημόσιας γης για τη δημιουργία κατοικιών που θα καλύπτουν ανάγκες συγκεκριμένων επαγγελματικών ομάδων.
Στις κατηγορίες αυτές περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, γιατροί, νοσηλευτές, πληρώματα του ΕΚΑΒ, αναπληρωτές εκπαιδευτικοί, αστυνομικοί, λιμενικοί, πυροσβέστες, καθώς και εργαζόμενοι σε δημοτικές και άλλες δημόσιες υπηρεσίες.
Τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στον σχεδιασμό καταδεικνύουν το μέγεθος του προβλήματος. Για την περίοδο 2024-2025 οι καταγεγραμμένες ανάγκες στέγασης εργαζομένων ανέρχονταν ενδεικτικά σε 3.086 περιπτώσεις, ενώ είχαν καλυφθεί μόλις 233, δηλαδή περίπου το 8%.
Κίνητρα προς τις εταιρείες για κοινωνικές κατοικίες
Παράλληλα, προβλέπεται η παροχή χρηματοδοτικών κινήτρων προς εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων, προκειμένου να κατασκευάσουν κοινωνικές κατοικίες σε περιοχές όπου καταγράφονται αυξημένες στεγαστικές πιέσεις.
Τα εργαλεία που εξετάζονται περιλαμβάνουν χαμηλότοκα δάνεια, εγγυήσεις, επιδοτήσεις και άλλα χρηματοδοτικά σχήματα, με στόχο να μειωθεί το κόστος κατασκευής και να καταστούν περισσότερες κατοικίες διαθέσιμες με όρους κοινωνικής ή προσιτής στέγασης.
Η συγκεκριμένη κατηγορία παρεμβάσεων μπορεί να στηριχθεί και από ευρωπαϊκούς χρηματοδοτικούς μηχανισμούς, μεταξύ των οποίων η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, αλλά και από άλλους ευρωπαϊκούς και διεθνείς φορείς.
Εθνικός δείκτης τιμών για την αγορά κατοικίας
Στο σχέδιο περιλαμβάνεται επίσης η δημιουργία ενός εθνικού δείκτη τιμών ακινήτων, ο οποίος θα επιτρέπει την πιο συστηματική παρακολούθηση της αγοράς κατοικίας σε ολόκληρη τη χώρα.
Η λειτουργία του δείκτη αναμένεται να βασίζεται στη συλλογή και αξιοποίηση δεδομένων από διαφορετικές πηγές, όπως στοιχεία μισθώσεων, τραπεζικά δεδομένα και φορολογικές πληροφορίες.
Στόχος είναι να δημιουργηθεί μια πιο αξιόπιστη εικόνα για τις μεταβολές στις τιμές αγοράς και ενοικίασης κατοικιών, ώστε οι αρμόδιοι φορείς να μπορούν να παρακολουθούν καλύτερα τις εξελίξεις και να σχεδιάζουν τις επόμενες παρεμβάσεις.
Μια δεκαετής στρατηγική για το στεγαστικό
Η Εθνική Στρατηγική Στέγασης για την περίοδο 2026-2035 επιχειρεί να αντιμετωπίσει το στεγαστικό πρόβλημα μέσα από διαφορετικές κατευθύνσεις: ενίσχυση της πρόσβασης στην ιδιόκτητη κατοικία, αύξηση των διαθέσιμων ακινήτων, αξιοποίηση δημόσιας και ιδιωτικής περιουσίας, δημιουργία κοινωνικών κατοικιών και καλύτερη παρακολούθηση της αγοράς.
Το «Σπίτι μου 3» αποτελεί μία από τις πιο άμεσες παρεμβάσεις, καθώς προβλέπει διευρυμένα κριτήρια και υψηλότερα όρια χρηματοδότησης. Παράλληλα, όμως, το κυβερνητικό σχέδιο επιχειρεί να κινηθεί και στην πλευρά της προσφοράς, καθώς η αύξηση του αριθμού των διαθέσιμων κατοικιών θεωρείται κρίσιμο στοιχείο για την αντιμετώπιση των πιέσεων στην αγορά.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται να εξειδικευτούν τα επιμέρους εργαλεία και οι διαδικασίες εφαρμογής των δράσεων, με το συνολικό σχέδιο να απλώνεται σε ορίζοντα δεκαετίας και να περιλαμβάνει παρεμβάσεις τόσο για όσους αναζητούν πρώτη κατοικία όσο και για την ενίσχυση της κοινωνικής και προσιτής στέγασης.
Η αντιμετώπιση του μείζονος στεγαστικού προβλήματος αποτελεί προτεραιότητα για την κυβέρνηση και σημείο αναφοράς της κοινωνικής της πολιτικής. Με τις γκρίνιες και τις μουρμούρες για τις αστοχίες και την μικρή-κάτω του αναμενομένου-αποτελεσματικότητα του «Σπίτι μου 2» στην αναχαίτιση της στεγαστικής κρίσης, η κυβέρνηση έχει ξεκινήσει την εκπόνηση του διαδόχου προγράμματος, του «Σπίτι μου 3».
Οι πρώτες πληροφορίες για το νέο πρόγραμμα αναφέρουν ότι θα εμπεριέχει σημαντικές αλλαγές σε σχέση με «Σπίτι μου ΙΙ», όπως διεύρυνση των εισοδηματικών κριτηρίων, αύξηση των ηλικιακών ορίων των δικαιούχων και χαλάρωση των όρων που αφορούν την παλαιότητα των ακινήτων. Το νέο πρόγραμμα θα είναι ύψους 1 δισ.ευρώ, θα στοχεύει στη στήριξη με επιδοτούμενα δάνεια 10.000 νοικοκυριών θα αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή το δεύτερο τρίμηνο του 2026.
Η πιο βασική αλλαγή είναι ότι θα «ανοίξει» το κριτήριο της παλαιότητας των κατοικιών. Μέχρι τώρα, ισχύει ότι τα επιλέξιμα ακίνητα έχουν εμβαδόν έως 150 τ.μ. και ημερομηνία κατασκευής έως τις 31 Δεκεμβρίου 2007. Επίσης στόχος είναι το άνοιγμα της βεντάλιας των δικαιούχων, μέσω της διεύρυνσης των εισοδηματικών και ηλικιακών κριτηρίων.
Σ’ ό,τι αφορά στα εισοδηματικά κριτήρια, από τα 16.000 ευρώ (ανά άτομο) στο προηγούμενο πρόγραμμα, το νέο όριο αναμένεται να ανέβει στα 20.000-22.000 ευρώ. Για τα ηλικιακά κριτήρια Το νέο πρόγραμμα θα επιτρέπει τη συμμετοχή και σε άτομα έως 44 ή 45 ετών (από 39 ετών στο προηγούμενο), επεκτείνοντας το εύρος των δικαιούχων.
Επίσης, σύμφωνα με τις υπάρχουσες πληροφορίες, θα υπάρξει αναπροσαρμογή της αξίας κατοικίας, με το νέο πλαφόν αγοράς να διαμορφώνεται πιθανόν μεταξύ 180.000 και 200.000 ευρώ.
Επιπροσθέτως το 50% του δανείου θα καλύπτεται από τραπεζικά ιδρύματα, προσφέροντας ευκολότερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση, ενώ -όπως και στα προηγούμενα προγράμματα- για τις πιο ευάλωτες ομάδες το δάνειο θα είναι άτοκο, ενώ για τους υπόλοιπους θα υπάρχει κρατική επιδότηση επιτοκίου.
Οι αιτίες για τις χαμηλές πτήσεις του Σπίτι μου ΙΙ
Το Σπίτι μου ΙΙ πραγματοποίησε χαμηλές πτήσεις και έμεινε πολύ μακριά από τους στόχους που είχαν τεθεί από όλους τους εμπλεκόμενους, κυβέρνηση και τράπεζες. Το μεγάλο πρόβλημα έγκειται στο εξής: οι υποψήφιοι δανειολήπτες δυσκολεύονται να βρουν κατοικίες που να καλύπτουν τις ανάγκες τους και να εμπίπτουν στις προδιαγραφές του προγράμματος. Είναι πολύ αμφίβολο αν επαρκεί η προσφορά παλαιών κατοικιών που εμπίπτουν στο πρόγραμμα για να καλυφθεί η ζήτηση για το «Σπίτι μου 2», τονίζουν τραπεζικά στελέχη.
Την ίδια στιγμή, υπάρχουν πολλοί ενδιαφερόμενοι που έχουν βρει κατάλληλες κατοικίες για να πάρουν το φθηνό δάνειο του προγράμματος, αλλά σκοντάφτουν σε ένα σημαντικό, γραφειοκρατικό εμπόδιο: οι όροι του προγράμματος επιβάλλουν να έχει εκδοθεί για τις κατοικίες που θα χρηματοδοτηθούν ηλεκτρονική ταυτότητα κτηρίου, αλλά πολλές παλιές κατοικίες δεν τη διαθέτουν και είναι αρκετά δύσκολη η γραφειοκρατική διαδικασία έκδοσής της.
