Με βαθιά συγκίνηση και σε κλίμα σεβασμού πραγματοποιήθηκε η εκδήλωση μνήμης που διοργάνωσε η Ένωση Ποντίων Αλεξάνδρειας για την Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, την Κυριακή 24 Μαΐου 2026, στο Μνημείο Ποντίων Αλεξάνδρειας.

Η εκδήλωση συγκέντρωσε πλήθος κόσμου, εκπροσώπους φορέων και συλλόγων, οι οποίοι τίμησαν τη μνήμη των θυμάτων του Ποντιακού Ελληνισμού, στέλνοντας μήνυμα διατήρησης της ιστορικής μνήμης.

Το πρόγραμμα ξεκίνησε με χαιρετισμούς και επιμνημόσυνη δέηση, ενώ ακολούθησε κατάθεση στεφάνων στο Μνημείο Ποντίων. Ιδιαίτερη συγκίνηση προκάλεσε η ομιλία για τα ιστορικά γεγονότα της Γενοκτονίας, η οποία ανέδειξε τη σημασία της διατήρησης της ιστορικής αλήθειας και της μνήμης των αδικοχαμένων ψυχών του Πόντου.

Ξεχωριστή στιγμή της εκδήλωσης αποτέλεσαν τα χορευτικά δρώμενα και το καλλιτεχνικό πρόγραμμα αφιερωμένο στον Ποντιακό Ελληνισμό. Οι παραδοσιακοί ποντιακοί χοροί, οι μελωδίες της λύρας δημιούργησαν μια ατμόσφαιρα συγκίνησης και υπερηφάνειας.

Με σεβασμό στην ιστορία και στις ρίζες του Ποντιακού Ελληνισμού, η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με το μήνυμα πως η μνήμη παραμένει ζωντανή και άσβεστη στις καρδιές των επόμενων γενεών.

Η γενοκτονία του ποντιακού ελληνισμού - που από το 1994 αναγνωρίζεται επισήμως από την ελληνική πολιτεία με την ανακήρυξη της 19ης Μαΐου, ως Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου - αναφέρεται στα βίαια, μαζικά, φονικά γεγονότα, της δεύτερης και της αρχής της τρίτης δεκαετίας του 20αι., που συνέβησαν στην καταρρέουσα τότε Οθωμανική Αυτοκρατορία, μέχρι τη δημιουργία του σύγχρονου τουρκικού κράτους, τα οποία είχαν ως αποτέλεσμα τη φυσική εξόντωση, τον αφανισμό, τον εκτοπισμό και την εκρίζωση εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων του Πόντου από τις πατρογονικές τους εστίες.

Τα γεγονότα αυτά πυροδοτήθηκαν από την σταδιακά αυξανόμενη ανάδυση και εντεινόμενη επίδραση του τουρκικού εθνικισμού στην πολυεθνική Οθωμανική Αυτοκρατορία, ο οποίος προς τα τέλη της πρώτης δεκαετίας του προηγούμενου αιώνα κατέστη κυρίαρχη ιδεολογία, αναλαμβάνοντας δια των πολιτικών εκφραστών του, την εξουσία και τον έλεγχο της αυτοκρατορίας.

Η ανάληψη της εξουσίας από τους Νεότουρκους το 1908 στην Οθωμανική Θεσσαλονίκη θεωρείται η απαρχή του για τους «συστηματικούς» και «οργανωμένους» - όπως υποστηρίζουν σύγχρονοι ιστορικοί και ερευνητές - διωγμούς, εξαντλητικές πορείες εξόντωσης, εγκλεισμούς σε τάγματα καταναγκαστικής εργασίας, λεηλασίες, βιαιότητες, σε βάρος όλων των χριστιανικών πληθυσμών της Ανατολής. Όπως επισημαίνουν, οι ίδιοι, οι ωμότητες αυτές πραγματοποιήθηκαν σε διαφορετικούς χρόνους και τόπους και σε διάφορες φάσεις, μέσα στη δεκαετία 1913-1923 και μέσα σε εμπόλεμες συνθήκες, αλλά και σε ειρηνικά μεσοδιαστήματα, στο χώρο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

«Οι Έλληνες σε όλη την Οθωμανική Αυτοκρατορία, πριν την έναρξη των διωγμών, σε ήταν περίπου 2 με 2.2 εκατομμύρια. Στο χώρο του Πόντου ήταν περίπου 450.000. Στην επίσημη απογραφή του 1928 καταμετρήθηκαν, ως πρόσφυγες στην Ελλάδα, επισήμως, 1.2 εκατομμύρια. Υπολογίζεται ότι ο αριθμός των Ελλήνων που χάθηκαν στην περίοδο 1914-22, αυτών που αγνοείται η τύχη τους, είναι της τάξης των 700.000- 800.000, σε όλη την έκταση της οθωμανικής αυτοκρατορίας».

Το επίσημο τουρκικό κράτος, που διαδέχθηκε την Οθωμανική Αυτοκρατορία, αρνείται ότι διαπράχθηκε «γενοκτονία» εναντίον των χριστιανικών μειονοτήτων της Ανατολής τα τελευταία χρόνια ύπαρξης της αυτοκρατορίας.

«Η Τουρκική Δημοκρατία, δημιουργείται το 1923, δηλαδή μετά το τέλος των γεγονότων. Τα γεγονότα και τις γενοκτονίες τις προκάλεσε ο ακραίος τουρκικός εθνικισμός, οι Νεότουρκοι στην αρχή και ο Κεμάλ στη συνέχεια. Η σχέση του σύγχρονου τουρκικού κράτους με αυτούς που διέπραξαν τις γενοκτονίες μπορεί να μην είναι θεσμική, είναι όμως οργανική, γιατί ουσιαστικά αυτοί δημιουργούν το τουρκικό κράτος» αναφέρει ο κ. Αγτζίδης.

Ο ίδιος, ο όρος «γενοκτονία» διατυπώθηκε και ενσωματώθηκε στο διεθνές δίκαιο, μεταγενέστερα (1948) από τον Πολωνό νομομαθή Ράφαελ Λέμκιν, με σκοπό τη νομική περιγραφή «μαζικών εγκλημάτων» από κυρίαρχες εξουσίες, με προσχεδιασμό, οργάνωση, συστηματικότητα και με σκοπό «τη μεθοδευμένη εξολόθρευση, ολική, ή μερική» διαφόρων «εθνικών, φυλετικών, θρησκευτικών, ή άλλων μειονοτήτων» και έδωσε το έναυσμα για την ανάπτυξη ενός ευρύτερου επιστημονικού διαλόγου και κοινωνικού προβληματισμού.

Το αίτημα της αναγνώρισης της γενοκτονίας των Ποντίων, σύμφωνα με μελετητές των γεγονότων, είτε εξαιτίας των ελληνοτουρκικών σχέσεων, είτε και του συνεχιζόμενου επιστημονικού διαλόγου και της διαδικασίας τεκμηρίωσης, ή και των δύο, κρατήθηκε χαμηλά για δεκαετίες, ώσπου άρχισε σταδιακά να τίθεται εντονότερα από την προσφυγική «Κοινωνία των Πολιτών», τους επιζήσαντες και τους απογόνους τους, κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα

Η οργανωμένη μελέτη των πηγών, η αξιοποίηση των μαρτυριών, αλλά και έργα νεότερων ιστορικών, Ελλήνων και ξένων, μεταξύ αυτών και σύγχρονων τούρκων ιστορικών, τις τελευταίες δεκαετίες βοήθησε στην αποσαφήνιση του ιστορικού τοπίου και σε ευρεία επιστημονική τεκμηρίωση του αιτήματος «μνήμης» και αναγνώρισης «γενοκτονικών» πρακτικών, οι οποίες εφαρμόστηκαν κατά των χριστιανικών πληθυσμών της Ανατολής, μεταξύ αυτών και κατά του ποντιακού ελληνισμού (1916-1922).

Έγκριτοι Έλληνες και ξένοι, ιστορικοί, νομικοί, κοινωνιολόγοι, αποφαίνονται σήμερα, παραθέτοντας στοιχεία και επιχειρήματα, ότι οι διωγμοί, οι θάνατοι, οι πυρπολήσεις χωριών και οι εκτοπίσεις, εκείνη της περιόδου στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, αποτελούσαν μέρος ενός «μεθοδευμένου» και «συστηματικού» σχεδίου της εθνικιστικής «ελίτ» των Νεότουρκων, με κύριο στόχο τον «εκτοπισμό», την "εκδίωξη από τα εδάφη της αυτοκρατορίας" με τη χρήση βίαιων, απάνθρωπων πρακτικών που είχαν ως αποτέλεσμα μια τεράστια ανθρωπιστική καταστροφή, με ανεπανόρθωτες συνέπειες για τις χριστιανικές μειονότητες της Ανατολής.

Χρονολογία - σταθμός η «Επανάσταση των Νεότουρκων»

Θεοδόσης Κυριακίδης: Διδάκτωρ ιστορίας, επιστημονικός συνεργάτης στην Έδρα Ποντιακών Σπουδών του ΑΠΘ

Όπως είχε δηλώσει σε παλαιότερες δηλώσεις του ο Θεοδόσης Κυριακίδης, Διδάκτωρ Ιστορίας και επιστημονικός συνεργάτης στην Έδρα Ποντιακών Σπουδών του ΑΠΘ, χρονολογία - σταθμό αποτελεί ασφαλώς η «Επανάσταση των Νεότουρκων» τον Ιούλιο 1908 στην οθωμανική Θεσσαλονίκη, όταν οι Ταλάτ –Κεμάλ –Ενβέρ, υποβαθμίζουν τη σουλτανική εξουσία και καθίστανται απόλυτα κυρίαρχοι, πολιτικά, ιδίως μετά το 1913. Τα συνέδρια των Νεοτούρκων είναι τακτικά, το πιο σημαντικό είναι αυτό το 1913 στη Θεσσαλονίκη, όπου εκεί αποκρυσταλλώνεται το σύνθημα: «Η Τουρκία στους Τούρκους».

«Οι βαλκανικοί πόλεμοι θα δημιουργήσουν έντονα προβλήματα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, γιατί με την απώλεια οθωμανικών εδαφών και την προσφυγοποίηση των μουσουλμάνων από βαλκανικά εδάφη, πιέζονται οι ελίτ και οι Νεότουρκοι, οι οποίοι θα κληθούν να λύσουν αυτό το πρόβλημα. Κατηγορούν τους χριστιανούς ότι «κατέστρεψαν τη χώρα» και ότι πάντοτε προσπαθούσαν «να στραφούν κατά της πατρίδας». Υπάρχουν αναφορές τους, για «εσωτερικό καρκίνωμα στο σώμα της αυτοκρατορίας», ή «πληγή που πρέπει να γιατρευτεί», ή για το «άγριο χορτάρι που πρέπει να ξεριζωθεί», κ.τ.λ. Αυτή η τάση του τουρκικού εθνικισμού βρίσκει ιδεολογικούς εκφραστές, όπως ο Ζιγιά Γκιολκάπ, ο οποίος με ποιήματα και με άρθρα στον τύπο ενισχύει αυτόν τον τουρκικό εθνικισμό» είχε τονίσει ο ίδιος, μιλώντας στο Αθηναϊκό Μακεδονικό πρακτορείο.

Προς τα τέλη του 1914, λίγες εβδομάδες μετά το ξέσπασμα του Α’ΠΠ, παρατηρείται συσπείρωση των μουσουλμάνων και επικρατεί το σύνθημα: «Ο πόλεμος για τη σωτηρία της πατρίδας δεν είναι μόνο αναγκαίος είναι και θεάρεστος».

«Η ελίτ έχει αποφασίσει να εκδιώξει τις χριστιανικές κοινότητες. Αυτό, ασφαλώς, δεν μπορεί να συμβεί χωρίς να προκαλέσει τις μεγάλες δυνάμεις, τη διεθνή κοινότητα. Οπότε το σχέδιο που έχουν είναι προσπάθειες ανταλλαγής υποτίθεται εθελοντικών για ανταλλαγή πληθυσμών, στη συνέχεια με πογκρόμ ιδίως στα παράλια της Μικράς Ασίας 1913-14 να δημιουργήσουν συνθήκες τρόμου, όπως η σφαγή της Φώκαιας, για να διώξουν τους πληθυσμούς αυτούς. Είναι συγκλονιστικές οι μαρτυρίες, έχουν δημοσιευτεί» είχε τονίσει ο ίδιος.

Συμπληρώνοντας:

«Επόμενος σημαντικός σταθμός είναι η γενοκτονία των Αρμενίων το 1915, όπου οι σφαγές ξεσηκώνουν την κοινή γνώμη. Επειδή, με τις σφαγές των Αρμενίων προκάλεσαν την κοινή γνώμη, οι Γερμανοί στέλνουν συνεχώς τηλεγραφήματα και εκδηλώνουν την ανησυχία τους – καθώς ήταν στενοί σύμμαχοι και συνεργάτες κατά τον Α’ΠΠ - ότι η διεθνής κοινή γνώμη θα κατηγορήσει τους ίδιους ότι προκαλούν αυτοί τις σφαγές αυτές. Μάλιστα, υπάρχει δημοσίευμα από εφημερίδα του Μονάχου ότι οι σφαγές πραγματοποιούνται στο όνομα του Κάιζερ...» Επιλέγεται, λοιπόν, η βίαιη μετατόπιση των χριστιανικών μειονοτήτων προς το εσωτερικό».

Η ελίτ των Νεότουρκων οργανώνει την εξόντωση, μέσω των εκτοπισμών. Το σχέδιο λειτουργεί με ένα διπλό μηχανισμό. Η ιδέα ήταν να μετατοπιστούν, όπως έλεγαν, για «στρατιωτικούς λόγους» περί τα 30-50 χλμ. προς την ενδοχώρα. Παρατηρώντας όμως τις πορείες αυτών, όμως, βλέπουμε ότι φτάνουν μέχρι την Μαλάτεια και περιοχές που είναι σε απόσταση 300- 400 χιλιόμετρα. Οπότε βλέπει κανείς ότι δεν εξυπηρετεί στρατιωτικούς λόγους αλλά μέσα από τις πορείες, τις κακουχίες το κρύο, την πείνα σκοπός ήταν η εξόντωση.

Μέχρι και οι σύμμαχοι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ο αυστριακός πρόξενος, ή ο Γερμανός πρέσβης σημειώνουν στα τηλεγραφήματα που στέλνουν αναφέρουν ότι «μπορεί κανείς να κατανοήσει την μετακίνηση των ανδρών στο εσωτερικό για στρατιωτικούς λόγους», αλλά διερωτώνται επίσης, «ποιος είναι ο λόγος να εκτοπίζονται γυναίκες και παιδιά;». Το αντάρτικο στον Πόντο δημιουργείται εκείνη την περίοδο, ως προσπάθεια αυτοάμυνας, διαφύλαξης της ζωής τους.

Ο διοικητής της Τεσκιλάτ ι Μαχρουσά, - αφού έχουν εξοντωθεί οι Αρμένιοι - φτάνει το φθινόπωρο του 1916 στον Πόντο, και οι συστηματικές σφαγές στον Πόντο παρατηρούνται ακριβώς, την ίδια περίοδο που φτάνει εκεί. Κάτι που αποτελεί ακόμη μια ακόμη ένδειξη της στοχευμένης και της οργανωμένης εξόντωσης των Ελλήνων του πόντου. Οι συστηματικές εκτοπίσεις, οι δολοφονίες, οι διώξεις αρχίζουν από το φθινόπωρο του 1916 και εξελίσσονται με σφοδρότητα μέχρι το καλοκαίρι του 1917.

Από τον Απρίλιο του 1916 μέχρι το Φεβρουάριο του 1918 η περιοχή της Τραπεζούντας και ο ανατολικός πόντος καταλαμβάνεται από το ρωσικό στρατό. Στις 15 Μαΐου του 1919 ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ αναχωρεί από την Κωνσταντινούπολη και στις 19 Μαΐου φτάνει στην Αμισό, στη Σαμψούντα, με αποστολή να ειρηνεύσει την περιοχή από τη δράση ένοπλων συμμοριών. Αυτονομείται από την Υψηλή Πύλη και κάνει ακριβώς το αντίθετο. Δέκα μέρες μετά την άφιξη του, στις 29 Μαΐου συναντιέται στη Χάμσα με τον Τοπάλ Οσμάν, τον τοπικό αρχηγό μουσουλμανικών συμμοριών, ο οποίος δρα κυρίως στην περιοχή της Κερασούντας.

Φαίνεται ότι τον ενισχύει με άνδρες και οπλισμό και του χορηγεί αμνηστία «για όσα έκανε, αλλά και για το μέλλον». Και αυτό φαίνεται πολύ καθαρά στα διπλωματικά αλλά και ιεραποστολικά έγγραφα, όπου όλοι αναρωτιούνται πώς ένας απλός βαρκάρης πριν από μερικά χρόνια, να πραγματοποιεί όλα αυτά τα εγκλήματα ατιμώρητος. Η απάντηση βρίσκεται σε αυτή τη συνάντηση και στην ασυλία που έχαιρε από τον Μουσταφά Κεμάλ. Η δράση του Τοπάλ Οσμάν και των ομάδων του κορυφώνεται από το 1919 και το 1920 και στις περιοχές γύρω από Τραπεζούντα και στον ανατολικό Πόντο.

Ο ίδιος ο Κεμάλ έχει διακριθεί στη μάχη της Καλλίπολης, χαίρει εκτίμησης και καταφέρνει να συσπειρώσει τα απομεινάρια των Τούρκων ατάκτων στο εσωτερικό της Ανατολίας. Ισχυροποιείται το 1921 με τις υπογραφές συνθηκών με τους συμμάχους μας κατά τον Α’ΠΠ και αργότερα και με τους μπολσεβίκους. Από το τέλος του 1921 μέχρι το Μάιο του 1922 έχουμε το δεύτερο μεγάλο κύμα των σφαγών στον Πόντο.

Πόσοι χάθηκαν

«Οι Έλληνες σε όλη την Οθωμανική Αυτοκρατορία, πριν την έναρξη των διωγμών, σε ήταν περίπου 2 με 2.2 εκατομμύρια. Στο χώρο του Πόντου ήταν περίπου 450.000. Στην επίσημη απογραφή του 1928 καταμετρήθηκαν, ως πρόσφυγες στην Ελλάδα, επισήμως, 1.2 εκατομμύρια. Υπολογίζεται ότι ο αριθμός των Ελλήνων που χάθηκαν στην περίοδο 1914-22, αυτών που αγνοείται η τύχη τους, είναι της τάξης των επτακοσίων, οκτακοσίων χιλιάδων, σε όλη την έκταση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας» είχε δηλώσει παλαιότερα ο Βλάσης Αγζίδης, Διδάκτωρ Σύγχρονης Ιστορίας του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής σχολής ΑΠΘ.

Και συνέχισε:

«Να υπογραμμίσουμε, ότι υπάρχει μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στην γενοκτονία των Αρμενίων που συντελέστηκε και ολοκληρώθηκε μέσα σε λίγους μήνες και στην γενοκτονία των υπολοίπων χριστιανικών πληθυσμών, ιδιαίτερα των Ελλήνων της Ανατολής, η οποία είναι μια διαδικασία που ξεκινά από το 1913 ως το 1922, με κορύφωση σε δύο περιόδους, 1916-17 και 1920-1922.

Η "πρωτοτυπία" των Νεότουρκων στην Ιστορία ήταν ότι για πρώτη φορά στα σύγχρονα χρόνια, μια εξουσία, τελείως ψύχραιμα, επιλέγει εξαρχής, εντοπίζει και προγράφει τα θύματα, διαμορφώνει και διαχέει στους υπόλοιπους μια ιδεολογία μίσους, ακολουθεί μεθόδους κοινωνικού αποκλεισμού των στοχοποιημένων πληθυσμών, συγκροτεί και οργανώνει σε ήρεμους καιρούς παρακρατικούς μηχανισμούς που θα αναλάβουν δράση, όταν το επιτρέψουν οι γενικότερες συνθήκες».

Όπως είχε εξηγήσει ο ίδιος, σημαντικό ρόλο στην υλοποίηση των διώξεων έχει και ο οθωμανικός στρατός, ο οποίος κατά τη διάρκεια του Α' ΠΠ συντάσσεται στο πλευρό των Κεντρικών Αυτοκρατοριών απέναντι στην Αντάντ και έχει εκπαιδευτεί και εξοπλιστεί από Γερμανούς αξιωματικούς. Πρώτος στόχος να ακυρωθεί η δυνητική αντίδραση, καταρχήν του μειονοτικού πληθυσμού που μπορεί να πάρει όπλα, αλλά οι εκτοπίσεις δεν περιορίζονται μόνο σε άνδρες, λαμβάνουν τη μορφή μεγάλων από μεγάλες εθνικών εκκαθαρίσεων με θύματα και γυναικόπαιδα. Θα χτυπηθεί αρχικά ο δυτικός πόντος, ανατολικά της Τρίπολης, οι περιοχές Σαμψούντας, Μπάφρας, κ.τ.λ. με εκτεταμένες μετακινήσεις και πορείες «θανάτου» από τα παράλια στο εσωτερικό της Ανατολίας, με αποτέλεσμα τις κακουχίες, την πείνα, το θάνατο και τον εγκλεισμό όσων επιβίωσαν στα «αμελέ ταμπουρού».

Ο στόχος είναι η εκδίωξη, με βίαιες, απάνθρωπες πρακτικές , των χριστιανικών μειονοτήτων της ανατολής από τα εδάφη της αυτοκρατορίας, ανεξαρτήτως των ανθρωπιστικών συνεπειών.

Στη δεύτερη φάση, μετά την αποχώρηση των Ρώσων από τον ανατολικό Πόντο, την αποβίβαση του Μουσταφά Κεμάλ στη Σαμψούντα το 1919 και τη δημιουργία του στρατού του, οι εθνικές εκκαθαρίσεις με τη συμμετοχή και παρακρατικών μουσουλμανικών ομάδων θα ενταθούν και θα επεκταθούν σε όλη την έκταση του Πόντου, μέχρι και το 1923.

Το Χρονικό της Γενοκτονίας

1908: Κίνημα των Νεότουρκων στην οθωμανική Θεσσαλονίκη. Οι εθνικιστές ηγέτες (Κεμάλ - Ενβέρ – Ταλάτ) υποσκελίζουν το σουλτάνο Αμπτούλ Χαμίτ και αναλαμβάνουν τον πολιτικό έλεγχο της αυτοκρατορίας.

Αυταρχικά, κατασταλτικά μέτρα κατά των χριστιανικών κοινοτήτων της αυτοκρατορίας.

1911: Σε συνέδριο του «Κομιτάτου Ένωση και Πρόοδος» των Νεότουρκων κυριαρχεί το σύνθημα: «Η Τουρκία στους Τούρκους».

1913: Οργανώνεται από τους Νεότουρκους το «Γραφείο Εγκατάστασης Φυλών και Μεταναστών» και ιδρύεται η μυστική υπηρεσία (Teskilat i-mahsusa)

Έναρξη του Α’ ΠΠ. Οι πρώτες μαζικές διώξεις κατά Ελλήνων στην Ανατολική Θράκη. Πογκρόμ στη Δυτική Μικρά Ασία και η σφαγή της Φώκαιας. Ρωσοτουρκικός Πόλεμος. Έξαρση του τουρκικού εθνικισμού, συσπείρωση του μουσουλμανικού στοιχείου.

1915: Καλούνται στην Κωνσταντινούπολη και εξοντώνονται οι πρόκριτοι των Αρμενίων. Η Γενοκτονία των Αρμενίων ολοκληρώνεται σε λίγους μήνες.

1916 - 1917: Πορείες «θανάτου» στο εσωτερικό της Ανατολίας από τον οθωμανικό δυτικό Πόντο (Σαμψούντα, Μπάφρα, κ.α) και απώλειες χιλιάδων χριστιανών - αντρών, γυναικών και παιδιών - από τις κακουχίες, το κρύο και την πείνα. Τάγματα καταναγκαστικής εργασίας (Αμελέ Ταμπουρού). Ο ανατολικός Πόντος υπό ρωσική κυριαρχία. Οκτωβριανή Επανάσταση στη Ρωσία και λήξη ρωσοτουρκικού πολέμου.

1918: Λήξη Α’ ΠΠ. Η ηγεσία των Νεότουρκων παραδίδεται στους συμμάχους της Αντάντ. Αποχώρηση Ρώσων από τον ανατολικό Πόντο και τον Καύκασο.

1919: Αποβίβαση του ελληνικού στρατού στη Σμύρνη. Αναχώρηση από Κωνσταντινούπολη στις 15 Μαΐου και άφιξη στις 19 Μαΐου του Μουσταφά Κεμάλ Πασά στη Σαμψούντα, με αποστολή την «ειρήνευση» από τη δράση ομάδων ατάκτων. Αυτονόμηση του από την Υψηλή Πύλη και συνάντηση του στη Χάμσα, στις 29 Μαΐου, με τον Τοπάλ Οσμάν.

1920: Συνθήκη των Σεβρών. Ανατολική Θράκη και Σαντζάκι της Σμύρνης υπό όρους, σε ελληνικό έλεγχο, ο Πόντος εξαιρείται των ρυθμίσεων.

1920-1922: Ξεκινούν σε όλο τον Πόντο σφαγές, λεηλασίες, καταστροφή χριστιανικών χωριών από παρακρατικές νεοτουρκικές ομάδες. Δεκάδες χιλιάδες Πόντιοι και Αρμένιοι φεύγουν να σωθούν προς τη Σοβιετική Αρμενία και προς τους υπό γαλλικό έλεγχο Συρία και Λίβανο.

1922: Μικρασιατική καταστροφή. Ο ελληνικός στρατός ηττάται στον Σαγγάριο, φλέγεται η Σμύρνη.

1923: Συνθήκη της Λωζάννης. Ανταλλαγή πληθυσμών, προσφυγιά.

Η γενοκτονία των Ποντίων για πρώτη φορά στην Ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου

Η Γενοκτονία των Αρμενίων και των Ελλήνων του Πόντου και της Μικράς Ασίας θα συζητηθεί για πρώτη φορά σήμερα το βράδυ στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο, κατόπιν πρωτοβουλίας της επικεφαλής της ευρωομάδας της Νέας Δημοκρατίας Ελίζας Βόζεμπεργκ.

Η συζήτηση θα διεξαχθεί συμβολικά ανήμερα της ημέρας μνήμης, αναδεικνύοντας τη σημασία της διατήρησης της ιστορικής μνήμης, της προάσπισης της ιστορικής αλήθειας και της απόδοσης της οφειλόμενης τιμής στα θύματα.

«Η αναγνώριση αποτελεί ζήτημα ιστορικής δικαίωσης και ηθικής υποχρέωσης για την ευρωπαϊκή οικογένεια ενώ η διατήρηση της ιστορικής μνήμης αποτελεί χρέος απέναντι στις επόμενες γενιές και ουσιαστική προϋπόθεση για την προάσπιση των αξιών της δημοκρατίας, της ειρήνης και του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας» σχολίασε σχετικά η κ. Βόζενμπεργκ.

Η 19η Μαΐου έχει καθιερωθεί ως Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, τιμώντας τη μνήμη εκατοντάδων χιλιάδων θυμάτων και διατηρώντας ζωντανή την ιστορική μνήμη του ποντιακού ελληνισμού.

Η 19η Μαΐου αποτελεί μια ημέρα βαρύτατου ιστορικού χρέους και βαθιάς περισυλλογής για ολόκληρο τον Ελληνισμό.

Τιμούμε σήμερα τη μνήμη των 353.000 θυμάτων μιας συστηματικής και αδιανόητης θηριωδίας, η οποία στέρησε από τον Ποντιακό Ελληνισμό την ιερή πατρογονική του εστία. Τιμούμε, όμως, παράλληλα και την ακατάβλητη δύναμη εκείνων που επέζησαν από τη Γενοκτονία στην οποία επιδόθηκαν οι Νεότουρκοι του σφαγέα Κεμάλ.

Των ανθρώπων που μετά τον βίαιο ξεριζωμό, ήρθαν στη μητέρα πατρίδα κουβαλώντας τον πόνο, την καταστροφή και την απώλεια, κι όμως στάθηκαν όρθιοι. Με την εργατικότητα, την πίστη και το αδούλωτο πνεύμα τους, προόδευσαν και συνέβαλαν καθοριστικά στην ανασυγκρότηση και την ανάπτυξη της σύγχρονης Ελλάδας, εμπλουτίζοντάς την με μια σπουδαία πολιτιστική και πνευματική κληρονομιά.

Η διεθνής αναγνώριση της Γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού δεν συνιστά αποκλειστικά μια διεκδίκηση όσων φέρουμε αυτή την καταγωγή. Αποτελεί μια συλλογική εθνική προσπάθεια και μια αδιαπραγμάτευτη απαίτηση ολόκληρου του πολιτικού κόσμου απέναντι στην ιστορική Αλήθεια και τη Δικαιοσύνη. Είναι μια πράξη ευθύνης της διεθνούς κοινότητας, προκειμένου το σκοτάδι του αναθεωρητισμού, της λήθης και της μισαλλοδοξίας να μη βρει ποτέ ξανά πρόσφορο έδαφος.

Μέσα από τη συλλογική μνήμη και τη διαρκή, συντονισμένη μας δράση, συνεχίζουμε τον αγώνα για την πλήρη δικαίωση της Ιστορίας μας.

Δεν ξεχνούμε. Δεν θα ξεχάσουμε ποτέ.

Ο Μορφωτικός Σύλλογος "Η ΜΙΕΖΑ" Κοπανού σας προσκαλεί να τιμήσετε με την παρουσία σας τις εκδηλώσεις μνήμης για τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου,

που θα πραγματοποιηθούν την Κυριακή 17 Μαΐου 2026, στον Ι.Ν. Αγ. Παρασκευής Κοπανού.

​Πρόγραμμα Εκδήλωσης

• ​07:30 π.μ.: Θα σημάνει πένθιμα η καμπάνα
• ​10:15 π.μ.: Πέρας προσέλευσης στον Ι.Ν. Αγ. Παρασκευής
• ​10:30 π.μ.: Τέλεση Μνημοσύνου - για τις ψυχές των προγόνων μας
• ​10:45 π.μ.: Μετάβαση στο μνημείο της κεντρικής πλατείας:

̰     ​Επιμνημόσυνη δέηση για τα θύματα της Γενοκτονίας.

̰     ​Κατάθεση στεφάνων.

̰     ​Ομιλία από την κα. Γαϊτανίδου Ελένη, φοιτήτρια Πολιτικών Επιστημών του Α.Π.Θ.

̰     ​Ενός λεπτού σιγή

̰     ​Εθνικός Ύμνος

̰     ​Πέρας τελετής

Θα προσφερθεί μπουφές από τον Σύλλογο με παραδοσιακά ποντιακά εδέσματα.

​Συμμετέχουμε όλοι! Τιμούμε την ιστορία μας!

Με εκτίμηση

Για το Δ.Σ.

Ο Πρόεδρος                                                                                                               Η Γ.Γραμματέας

Γατουρτζίδης Αβραάμ                                                                                              Διτσόλα Σταυρούλα

Την Κυριακή 25 Μαΐου (του Τυφλού) το πρωί  ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας κ. Παντελεήμων λειτούργησε και κήρυξε τον θείο λόγο στο Πανελλήνιο Ιερό Προσκύνημα της Παναγίας Σουμελά στο όρος Βέρμιο.

Στο τέλος της Θείας Λειτουργίας, ενώπιον της Μάνας του Πόντου, της Προστάτιδας των προσφύγων και των ξεριζωμένων, της Παναγίας της Σουμελιώτισσας, τελέστηκε το μνημόσυνο για τα θύματα της Γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού παρουσία τοπικών πολιτικών και στρατιωτικών αρχών, εκπροσώπων Ποντιακών Σωματείων και Πολιτιστικών Συλλόγων και πλήθους ευσεβών προσκυνητών.

Τον πανηγυρικό της ημέρας εκφώνησε ο κ. Κωνσταντίνος Φωτιάδης, ενώ οι εκδηλώσεις ολοκληρώθηκαν με τρισάγιο και καταθέσεις στεφάνων στο μνημείο του Αλεξάνδρου Υψηλάντη, πλησίον του Iερού Ναού.

Ομιλία Σεβασμιωτάτου

«Ἐν παντί θλιβόμενοι ἀλλ᾽ οὐ στενοχωρούμενοι … διωκόμενοι ἀλλ᾽ οὐκ ἐγκαταλειπόμενοι».

Μέ αὐτές τίς λέξεις περιγράφει, θά μπορούσαμε νά ποῦμε, ὁ πρωτοκορυφαῖος ἀπόστολος Παῦλος τή ζωή του. Θλίψεις, στενοχωρίες, διωγμοί, δοκιμασίες, φυλακίσεις ἦταν αὐτά πού γέμιζαν καθημερινά τή ζωή του, τήν κάθε της ἡμέρα. Ἄνθρωπος μορφωμένος, μέ βαθειά γνώση τῆς ἑβραϊκῆς ἀλλά καί τῆς ἑλληνικῆς παραδόσεως, θά μποροῦσε νά εἶχε κάνει μία ἐντελῶς διαφορετική σταδιοδρομία, καί νά ἀπολαύσει μία ἤρεμη καί ἥσυχη ζωή. Ὁ μέγας ἀπόστολος Παῦλος ὅμως ἐπέλεξε νά ἀκολουθήσει τή φωνή τοῦ Χριστοῦ πού τόν κάλεσε νά ἀλλάξει τή ζωή στόν δρόμο γιά τή Δαμασκό, ὅταν τόν τύφλωσε γιά τόν κόσμο, τοῦ ἄνοιξε ὅμως τά μάτια στόν ἀληθινό Θεό, ὅπως συνέβη καί μέ τόν τυφλό τοῦ σημερινοῦ εὐαγγελικοῦ ἀναγνώσματος. Καί ἔτσι ἔγινε ἀπό διώκτης τοῦ Χριστοῦ ἀπόστολός του.

Γιά χάρη τοῦ Χριστοῦ καί τοῦ Εὐαγγελίου ὑπέμενε τόσες θλίψεις καί τόσους διωγμούς ὁ ἀπόστολος Παῦλος, πού ἴσως κανένας ἄλλος δέν ὑπέμεινε. Ἀλλά ποτέ δέν ἐγόγγυσε, ποτέ δέν διαμαρτυρήθηκε, ποτέ δέν φοβήθηκε καί ποτέ δέν ὑποχώρησε, γιατί γνώριζε καλά καί πίστευε ἀκράδαντα ὅτι τό ὀστράκινο σκεῦος τῆς ὑπάρξεώς του βρισκόταν στά χέρια τοῦ Θεοῦ. Αὐτός τόν προστάτευε, αὐτός τόν συνόδευε, αὐτός τόν ἐνίσχυε, αὐτός τόν ἐνδυνάμωνε. Γι᾽ αὐτό καί χωρίς κανένα δισταγμό, χωρίς καμία ἀμφιβολία τόν ἀκούσαμε νά τονίζει σήμερα «διωκόμενοι ἀλλ᾽ οὐκ ἐγκαταλειπόμενοι».

Ὄντως ὁ Χριστός δέν ἐγκατέλειψε ποτέ τόν ἐκλεκτό του ἀπόστολο. Τόν εἶχε διαβεβαιώσει ἄλλωστε ὅτι θά εἶχε τή χάρη του, ἡ ὁποία «ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται». Ὅ,τι καί ἐάν εἶχε, ἀπό ὅ,τι καί ἐάν ἔπασχε ὁ ἀπόστολος Παῦλος εἶχε τήν πανσθενῆ δύναμη τοῦ Χριστοῦ, νά ἀναπληρώνει τά ἐλλείποντα. Γι᾽ αὐτό καί διεκήρυσσε ὁ ἀπόστολος «πάντα ἰσχύω ἐν τῷ ἐνδυναμοῦντι με Χριστῷ». Ὅλα ἔχω τή δύναμη νά τά κάνω καί νά τά ὑπομείνω μέ τή χάρη τοῦ Χριστοῦ πού μέ ἐνισχύει. Ὅλα μπορῶ νά τά ἀντέξω, γιατί δέν αἰσθάνομαι μόνος μου, γιατί δέν αἰσθάνομαι ἐγκαταλελειμένος καί ἀβοήθητος, γιατί νιώθω ὅτι ζεῖ μέσα μου ὁ Χριστός πού μέ στηρίζει καί μέ καθοδηγεῖ, ὥστε νά ἀντιμετωπίσω ὅλους τούς πειρασμούς καί ὅλες τίς δυσκολίες.

Ἔτσι θά αἰσθανόταν καί οἱ πατέρες μας, ὅταν βρέθηκαν ἀντιμέτωποι μέ τίς θλίψεις καί τίς στενοχωρίες, τίς ὁποῖες καθημερινά τούς προσέφεραν οἱ ἀλλόθρησκοι κατακτητές. Ἔνιωθαν ὅτι τά ὀστράκινα σκεύη τῆς ζωῆς τους θά διαλυόταν στίς ἐξορίες, στά καταναγκαστικά ἔργα, στίς πιέσεις πού ὑφίσταντο ἐπειδή ἦταν χριστιανοί καί Ἕλληνες, ἀλλά εἶχαν ἐμπιστοσύνη στόν Θεό. Εἶχαν ἐμπιστοσύνη στήν Κυρά τοῦ Πόντου, τήν Παναγία Σουμελᾶ καί στόν τίμιο Πρόδρομο καί στόν ἅγιο Γεώργιο, πού μεσίτευαν στόν Χριστό γιά χάρη τους.

Ἔτσι αἰσθανόταν καί ὅταν οἱ διώξεις ἐναντίον τους δέν ἐξαντλοῦντο στίς ἐξορίες καί στίς ἄλλες φοβερές δοκιμασίες, πού τούς ἔκαναν νά αἰσθάνονται μόνοι καί ἀβοήθητοι καί νά ἐκζητοῦν τό ἔλεος τοῦ Θεοῦ, ἀλλά καί ὅταν μετατράπηκαν σέ ξεριζωμό ἀπό τίς πατρογονικές ἑστίες τους, ἀπό τή γῆ τῶν πατέρων τους, πού τίμησαν γιά τρεῖς χιλιάδες χρόνια τόν Πόντο μέ τήν ἑλληνική καταγωγή τους, τόν πολιτισμό καί τήν πίστη τους, καί ὅταν ἀκόμη ἐξελίχθηκαν σέ γενοκτονία ἑνός ὁλόκληρου λαοῦ.

Καί ὅμως καί πάλι ἄντεξαν, ἔστω καί ἐάν πολλά ἀπό τά ὀστράκινα σκεύη δέν ἄντεξαν καί ἔσπασαν καί θρυματίσθηκαν. 350 καί πλέον χιλιάδες Πόντιοι ἦταν ὅσοι ἔχασαν τή ζωή τους σ᾽αὐτόν τόν ἀνελέητο καί ἄδικο διωγμό τόν ὁποῖο ὑπέστησαν οἱ πατέρες μας στόν Πόντο, ἀλλά καί αὐτή ἡ δοκιμασία δέν μείωσε στούς ὑπολοίπους τή δύναμη τῆς ἐμπιστοσύνης στόν Θεό. 

Μέ τήν πίστη ὅτι ὁ Θεός δέν θά τούς ἐγκαταλείψει, συνέχισαν τόν πικρό καί δύσκολο δρόμο τῆς προσφυγιᾶς μέσα ἀπό ἀπερίγραπτες δυσκολίες μέχρι νά φθάσουν, ὅπου ὁ καθένας ἔφθασε, ἐξαντλημένοι καί ἐξουθενωμένοι.

Ὅμως καί πάλι ἄντλησαν δύναμη ἀπό τή δύναμη τοῦ Θεοῦ γιά νά προχωρήσουν τόν δρόμο τῆς ζωῆς τους μέ πίστη καί ἐμπιστοσύνη στήν Παναγία τή Σουμελιώτισσα, τήν προστάτιδά τους, τήν εἰκόνα τῆς ὁποίας μετέφεραν ἀργότερα στόν τόπο αὐτό πού φιλοξένησε καί φιλοξενεῖ πολλούς ἀπό αὐτούς.

Μέ αὐτή τή δύναμη καί μέ τήν πίστη ὅτι ὁ Θεός δέν μᾶς ἐγκαταλείπει ὅσες δυσκολίες καί θλίψεις καί διωγμούς καί ἐάν ἀντιμετωπίσουμε στή ζωή μας, ἀλλά εἶναι πάντοτε δίπλα μας, ἐάν ἐμεῖς δέν ἀπομακρυνόμεθα ἀπό κοντά του, ἄς ἀγωνιζόμαστε γιά τή δικαίωση τῶν θυμάτων τῆς Γενοκτονίας τοῦ Ποντιακοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἄς ἀγωνιζόμαστε γιά νά παραμένουμε σταθεροί στήν πίστη τῶν πατέρων μας καί πιστοί στίς παραδόσεις μας, καί ἄς προσευχόμεθα γιά τήν ἀνάπαυση τῶν ψυχῶν τῶν μαρτυρικῶς ἐν Πόντῳ τελειωθέντων ἀδελφῶν μας .ὄχι μόνο σήμερα πού τελοῦμε τό ἐπίσημο μνημόσυνό τους ἀλλά καθημερινά, γιατί χάρη στίς δικές τους θυσίες ὁ Ποντιακός Ἑλληνισμός δέν ἔσβυσε. Συνεχίζει καί θά συνεχίζει νά ζεῖ καί νά ἀκμάζει, ἀρκεῖ οἱ Πόντιοι νά εἶναι ἑνωμένοι κάτω ἀπό τή σκέπη τῆς Παναγίας Μητέρας του, τῆς Παναγίας Σουμελᾶ.

 Εκδήλωση αφιερωμένη στη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 20 Μαΐου 2025 στο Πνευματικό Κέντρο Αλεξάνδρειας, με διοργανωτή το 2ο Γυμνάσιο Αλεξάνδρειας και τη συμμετοχή της Ένωσης Ποντίων Αλεξάνδρειας.

Η εκδήλωση άνοιξε με χαιρετισμό από τη διευθύντρια του σχολείου κ. Καραστογιαννίδου Μαρία, η οποία υπογράμμισε τη σημασία της ιστορικής γνώσης και της διατήρησης της συλλογικής μνήμης, ενώ συνεχίστηκε με παρουσιάσεις, αφηγήσεις και δράσεις.

Οι μαθητές αφηγήθηκαν σημαντικά ιστορικά γεγονότα της περιόδου, δίνοντας στο κοινό μια περιεκτική εικόνα των διώξεων και των βασικών ιστορικών σταθμών της γενοκτονίας. Ακολούθησε η σχολική χορωδία, η οποία απέδωσε τραγούδια με απόλυτο σεβασμό.

Ξεχωριστή στιγμή της βραδιάς αποτέλεσε το θεατρικό δρώμενο με αναπαράσταση σκηνών διωγμού, εμπλουτισμένο με αναφορά στην Παναγία Σουμελά στην Καστανιά Ημαθίας, τόπο-σύμβολο για τον Ποντιακό Ελληνισμό και τόπο προσκυνήματος για τους απογόνους των προσφύγων.

Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με την παρουσία της Ένωσης Ποντίων Αλεξάνδρειας, της οποίας τα μέλη χόρεψαν Σέρα, τον εμβληματικό χορό του Πόντου, αποσπώντας το θερμό χειροκρότημα των παρευρισκόμενων.

Το μήνυμα που κυριάρχησε ήταν η ανάγκη συνέχισης της ιστορικής μνήμης και της αναγνώρισης των γεγονότων που σημάδεψαν τον Ελληνισμό του Πόντου.

Η σφαγή των Ελλήνων χριστιανών του Πόντου πριν από 106 χρόνια, η Γενοκτονία των Ποντίων είναι ένα από τα πλέον αποτρόπαια εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Ένα οργανωμένο σχέδιο εθνοκάθαρσης των Ελλήνων από τους Νεότουρκους, ένα έγκλημα που στοίχισε τη ζωή σε περισσότερους από 350.000 Έλληνες οι οποίοι ξεριζώθηκαν από τις πατρίδες τους, υπέστησαν βασανιστήρια, βιασμούς και εκτελέσεις.

Η διεθνής αναγνώριση της γενοκτονίας είναι χρέος της ανθρωπότητας γιατί η μνήμη δεν σβήνει ποτέ.

19 Μαΐου – Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου

«Κάθε λαός έχει δικαίωμα να απαιτεί την επίσημη αναγνώριση των εγκλημάτων που διέπραξαν εναντίον του»

Με αίσθημα ευθύνης και βαθιάς συγκίνησης, τιμούμε τη μνήμη των 353.000 αθώων ψυχών που χάθηκαν άδικα κατά τη Γενοκτονία των Ποντίων. Δεν ξεχνάμε. Θυμόμαστε. Τιμούμε.

Εκδήλωση Μνήμης και Τιμής για τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου

Με τη συμμετοχή της “Ένωσης Ποντίων Αλεξάνδρειας”

Τρίτη 20 Μαΐου 2025

Ώρα έναρξης: 6:00 μ.μ.

Πνευματικό Κέντρο Αλεξάνδρειας

Η παρουσία σας θα αποτελέσει φόρο τιμής στην ιστορική αλήθεια και ένα μήνυμα ενότητας και συνέχειας της μνήμης του Ποντιακού Ελληνισμού.

Διοργάνωση: 2ο Γυμνάσιο Αλεξάνδρειας

Н Ένωση Ποντίων Αλεξάνδρειας σας προσκαλεί στις εκδηλώσεις μνήμης για τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου 106 χρόνια πριν...

Н 19η Μαΐου αποτελεί ημέρα ορόσημο, ημέρα μνήμης και τιμής της Γενοκτονίας των Ελλήνων Ποντιακής καταγωγής. Σκύβουμε το κεφάλι στην μνήμη αυτών που εξοντώθηκαν, βασανίστηκαν και ξεριζώθηκαν από τις πατρογονικές τους εστίες.

Κυριακή 18 Μαΐου 2025 και ώρα 09:00 π.μ ιερατική λειτουργία-δοξολογία στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην Αλεξάνδρεια.

Μνημόσυνο και δέηση με κόλλυβα για τους κεκοιμημένους εν Χριστώ αδελφούς μας Πόντιους και την θλιβερή Επέτειο της Γενοκτονίας. Ομιλία και ιστορική αναδρομή γεγονότων από τον ε.α. Αστυνομικό Διευθυντή Ελληνικής Αστυνομίας, Ευθύμιο Σιδηρόπουλο.

Κυριακή 18 Μαΐου 2025 και ώρα 20:00 μ.μ με δέος και ευλάβεια, θα επιδώσουμε φόρο τιμής στην μνήμη των πεσόντων και αγνοούμενων αδελφών μας στο Μνημείο των Ποντίων στο κέντρο της πόλης Αλεξάνδρειας. Φόρος τιμής με το χορευτικό τμήμα του συλλόγου της Ένωσης Ποντίων Αλεξάνδρειας.

Δεν σε ξεχνώ ματωμένη γη του
Πόντου δεν σε ξεχνώ....

Ο Τάσος Μπαρτζώκας παρευρέθηκε σήμερα στις εκδηλώσεις μνήμης για την Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου στην Ιερά Μονή Παναγίας Σουμελά.

Και φέτος,105 χρόνια μετά την γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου, η ελληνική Πολιτεία και κοινωνία διατηρεί ζωντανή τη μνήμη της τραγικής επετείου, ενώ συνεχίζει αμείωτη η προσπάθεια για διεθνή αναγνώριση της Γενοκτονίας και αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας.

Μετά το πέρας των εκδηλώσεων, ο Τάσος Μπαρτζώκας προχώρησε στην εξής δήλωση: “Ημέρα μνήμης των Ελλήνων του Πόντου, ημέρα μνήμης των 353.000 ψυχών που σφαγιάστηκαν και των προγόνων που ξεριζώθηκαν!

Από την Παναγία Σουμελά για ακόμη μια φορά, αφού αποτίσαμε τιμή, στείλαμε μήνυμα ότι δεν θα ξεχάσουμε ποτέ και δε θα σταματήσουμε να διεκδικούμε η Διεθνής Κοινότητα να αναγνωρίσει τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου!”.