Στις αρχές Ιουνίου, εκτός απροόπτου, αναμένεται να ανοίξει η πλατφόρμα για το νέο «Ανακαινίζω», το οποίο έρχεται αναθεωρημένο και με σαφώς πιο πρακτική στόχευση: να καλύψει πραγματικά το κόστος ανακαίνισης και να βγάλει στην αγορά χιλιάδες κατοικίες που σήμερα παραμένουν κλειστές ή υποβαθμισμένες.
Σε αντίθεση με το προηγούμενο πρόγραμμα, που περιοριζόταν σε πιο στενές παρεμβάσεις και δεν κατάφερε να κινητοποιήσει μαζικά τους ιδιοκτήτες, η νέα εκδοχή σχεδιάστηκε ώστε να λειτουργήσει ως ολοκληρωμένο εργαλείο στεγαστικής πολιτικής.
Το πρώτο που αλλάζει είναι η δομή. Οπως εξηγούν από το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών το νέο «Ανακαινίζω» δεν είναι ένα ενιαίο πακέτο χωρίς κατεύθυνση, αλλά χωρίζεται σε δύο υποχρεωτικά σκέλη: την ανακαίνιση και την ενεργειακή αναβάθμιση.
Και τα δύο πρέπει να υλοποιηθούν υποχρεωτικά, κάτι που σημαίνει ότι ο ιδιοκτήτης δεν μπορεί να επιλέξει μόνο ένα μέρος των εργασιών. Η λογική είναι σαφής: να μη γίνονται επιφανειακές παρεμβάσεις, αλλά ουσιαστική αναβάθμιση του ακινήτου.
Στο σκέλος της ανακαίνισης περιλαμβάνονται όλες οι βασικές και λειτουργικές εργασίες που χρειάζεται ένα σπίτι για να καταστεί πλήρως κατοικήσιμο. Αυτό σημαίνει υδραυλικές και ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις, ενίσχυση τοιχοποιίας, αποκατάσταση φθορών, αντικατάσταση δαπέδων, πλήρη ανακαίνιση μπάνιου και κουζίνας, καθώς και βαψίματα. Με απλά λόγια, το πρόγραμμα καλύπτει τον πυρήνα των εργασιών που μέχρι σήμερα αποτελούσαν το βασικό εμπόδιο για τους ιδιοκτήτες.
Eνεργειακή αναβάθμιση
Παράλληλα, το σκέλος της ενεργειακής αναβάθμισης έρχεται να συμπληρώσει την εικόνα, αλλά με πιο ήπιους όρους σε σχέση με τα προγράμματα τύπου «Εξοικονομώ». Οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν αντικατάσταση κουφωμάτων με θερμομονωτικά, εγκατάσταση ή αντικατάσταση ηλιακού θερμοσίφωνα ή άλλων συστημάτων ΑΠΕ για ζεστό νερό, αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης και ψύξης (όπως αντλίες θερμότητας ή λέβητες βιομάζας), καθώς και στοχευμένες εργασίες θερμομόνωσης. Από αυτές τις παρεμβάσεις, θα πρέπει να υλοποιούνται τουλάχιστον τρεις, εκ των οποίων οι δύο να ανήκουν στις βασικές, χαμηλής τεχνικής δυσκολίας, ώστε να διασφαλίζεται η ενεργειακή βελτίωση χωρίς υπερβολικό κόστος.
Η κατανομή του προϋπολογισμού μεταξύ των δύο σκελών είναι επίσης καθορισμένη. Η ανακαίνιση θα καλύπτει το 60%-80% της συνολικής δαπάνης, ενώ οι ενεργειακές παρεμβάσεις θα αντιστοιχούν στο 20%-40%. Με αυτόν τον τρόπο το πρόγραμμα δίνει σαφή προτεραιότητα στις βασικές εργασίες που καθιστούν ένα ακίνητο λειτουργικό, χωρίς όμως να αγνοεί την ανάγκη ενεργειακής αναβάθμισης.
Ενα ακόμα βασικό στοιχείο είναι η υποχρέωση ενεργειακής βελτίωσης. Το ακίνητο θα πρέπει, μετά τις παρεμβάσεις, να ανέβει τουλάχιστον μία ενεργειακή κλάση, από τις χαμηλότερες κατηγορίες (Γ έως Η). Για τον λόγο αυτόν απαιτείται η έκδοση Πιστοποιητικού Ενεργειακής Απόδοσης (ΠΕΑ) πριν και μετά την ανακαίνιση, ώστε να αποδεικνύεται η βελτίωση.
Σε ό,τι αφορά τα οικονομικά, το νέο «Ανακαινίζω» είναι σαφώς πιο γενναίο. Ο συνολικός προϋπολογισμός φτάνει στα 500 εκατ. ευρώ, με στόχο να ανακαινιστούν από 15.000 έως 20.000 κατοικίες, κυρίως παλαιά διαμερίσματα των δεκαετιών του ’80 και του ’90. Η επιχορήγηση υπολογίζεται ανά τετραγωνικό μέτρο, με ανώτατο όριο τα 300 ευρώ/τ.μ., ενώ η συνολική ενίσχυση μπορεί να φτάσει έως και στις 36.000 ευρώ ανά κατοικία.
Το βασικό ποσοστό επιδότησης διαμορφώνεται στο 80%, με δυνατότητα προσαυξήσεων. Συγκεκριμένα, προβλέπεται επιπλέον 5% για ακίνητα σε νησιωτικές και ορεινές περιοχές και επιπλέον 5% για ειδικές κατηγορίες νοικοκυριών, όπως τρίτεκνοι, πολύτεκνοι και άτομα με αναπηρία. Οι προσαυξήσεις είναι σωρευτικές, γεγονός που ανεβάζει την τελική επιδότηση έως και το 90%. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι σε πολλές περιπτώσεις ο ιδιοκτήτης καλύπτει μόλις το 10% του κόστους.
Σημαντική αλλαγή είναι και το εύρος των δικαιούχων. Το πρόγραμμα αφορά τόσο κλειστά όσο και ανοιχτά ακίνητα σε όλη τη χώρα. Στην περίπτωση των κλειστών ακινήτων, ο ιδιοκτήτης υποχρεούται μετά την ανακαίνιση είτε να τα κατοικήσει είτε να τα εκμισθώσει με μακροχρόνια μίσθωση για τουλάχιστον πέντε χρόνια. Για τα ιδιοκατοικούμενα ακίνητα, υπάρχει αντίστοιχη υποχρέωση διατήρησης της χρήσης ως κύριας κατοικίας για το ίδιο χρονικό διάστημα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η ρητή απαγόρευση για βραχυχρόνια μίσθωση τύπου Airbnb για πέντε χρόνια από την ολοκλήρωση της ανακαίνισης. Η πρόβλεψη αυτή αποσκοπεί στο να κατευθύνει τα ανακαινισμένα ακίνητα προς τη μακροχρόνια αγορά, ενισχύοντας την προσφορά κατοικιών για ενοικίαση.
Εισοδηματικά κριτήρια
Τα εισοδηματικά κριτήρια είναι επίσης πιο διευρυμένα. Το όριο φτάνει έως τις 25.000 ευρώ για άγαμο και έως τις 35.000 ευρώ για έγγαμο χωρίς παιδιά, με προσαύξηση 5.000 ευρώ για κάθε παιδί. Υπάρχουν ειδικές προβλέψεις για μονογονεϊκά νοικοκυριά, ενώ τα όρια αφορούν το οικογενειακό εισόδημα. Με αυτόν τον τρόπο, το πρόγραμμα απευθύνεται σε μεγαλύτερο αριθμό δικαιούχων καλύπτοντας όχι μόνο τα χαμηλά αλλά και σημαντικό μέρος των μεσαίων εισοδημάτων.
Ενα ακόμη στοιχείο που διαφοροποιεί το νέο «Ανακαινίζω» είναι ότι δεν υπάρχει περιορισμός στον αριθμό αιτήσεων ανά ιδιοκτήτη, ούτε ηλικιακό όριο για τον αιτούντα. Ο στόχος είναι ξεκάθαρος: να αυξηθεί όσο το δυνατόν περισσότερο η προσφορά κατοικιών, χωρίς τεχνητούς περιορισμούς που θα μειώνουν τη συμμετοχή.
Η ανάγκη για μια τέτοια παρέμβαση είναι προφανής. Το κόστος στέγασης παραμένει σε υψηλά επίπεδα, ενώ οι διεθνείς εξελίξεις επιβαρύνουν περαιτέρω την κατάσταση. Οι ανατιμήσεις στα οικοδομικά υλικά συνεχίζονται, με το ατσάλι, τον σίδηρο, το αλουμίνιο και την ξυλεία να καταγράφουν αυξήσεις, ενώ το υψηλό ενεργειακό κόστος επηρεάζει τόσο την παραγωγή όσο και τη μεταφορά. Το αποτέλεσμα είναι η αύξηση του κόστους κατασκευής και κατ’ επέκταση των τιμών πώλησης και ενοικίασης.
Η πίεση αποτυπώνεται και στα στοιχεία της Eurostat, σύμφωνα με τα οποία η Ελλάδα παραμένει στην κορυφή της Ευρώπης ως προς το ποσοστό των νοικοκυριών που δαπανούν πάνω από το 40% του εισοδήματός τους για στέγαση. Παρά τη σχετική βελτίωση σε σχέση με τα χρόνια της κρίσης, το πραγματικό κόστος στέγασης συνεχίζει να αυξάνεται με βάση την αγοραστική δύναμη.
Ακόμη λίγες ημέρες προθεσμία έχουν όσοι νέοι από 18 έως και 39 ετών θέλουν να εξασφαλίσουν επιδοτήσεις που αγγίζουν ακόμη και τα 25.550 ευρώ για να αγοράσουν καινούριες… τέντες, να τοποθετήσουν καινούρια πλακάκια ή να αλλάξουν είδη υγιεινής! Το πρόγραμμα «Εξοικονομώ – Ανακαινίζω για νέους» ήδη «τρέχει» και η προθεσμία για την υποβολή των αιτήσεων λήγει την Παρασκευή 15 Σεπτεμβρίου 2023. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η όποια παρέμβαση γίνει μέσω του προγράμματος να στοχεύει σε εξοικονόμηση πρωτογενούς ενέργειας πάνω από 30% για κάθε δικαιούχο.
Μέσα από το ειδικό πρόγραμμα «Εξοικονομώ – Ανακαινίζω για νέους» όσοι έχουν γεννηθεί από 01/01/1984 έως και 31/12/2005 θα έχουν την ευκαιρία να «ανανεώσουν» την παλαιά πατρογονική κατοικία και να διαμείνουν σε αυτή. Βεβαίως, για να υποβάλει κάποιος αίτηση ένταξης θα πρέπει να πληροί και συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Οι προϋποθέσεις για ένταξη στο πρόγραμμα
Η ηλεκτρονική πλατφόρμα https://exoikonomoneon.gov.gr του προγράμματος «Εξοικονομώ – Ανακαινίζω για Νέους» θα παραμείνει ανοιχτή έως και την Παρασκευή 15 Σεπτεμβρίου. Το πρόγραμμα χωρίζεται σε δύο μέρη: Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η όποια παρέμβαση γίνει μέσω του προγράμματος να στοχεύει σε εξοικονόμηση πρωτογενούς ενέργειας πάνω από 30% για κάθε δικαιούχο/κτίριο κατοικίας, μέσω της ενεργειακής αναβάθμισης κατά τουλάχιστον 3 ενεργειακές κατηγορίες.
Δικαίωμα συμμετοχής στο Πρόγραμμα έχουν φυσικά πρόσωπα ηλικίας από 18 έως 39 ετών με εμπράγματο δικαίωμα σε επιλέξιμη κατοικία.
Το εμπράγματο δικαίωμα (πλήρης κυριότητα / επικαρπία / ψιλή κυριότητα) του αιτούντα θα πρέπει να υφίσταται κατά το έτος αναφοράς του Προγράμματος (φορολογικό έτος 2021), όπως και κατά την υποβολή της αίτησης.
Σε περίπτωση δωρεάν παραχώρησης / ενοικίασης σε επιλέξιμη κατοικία, ο αιτών (επιλέξιμος σύμφωνα με τα ηλικιακά κριτήρια) θα πρέπει να έχει εμπράγματο δικαίωμα πλήρους κυριότητας / επικαρπίας (αποκλείεται η ψιλή κυριότητα).
Για την υπαγωγή στο σκέλος «Ανακαινίζω», ο αιτών (επιλέξιμος σύμφωνα με τα ηλικιακά κριτήρια) θα πρέπει να έχει εμπράγματο δικαίωμα πλήρους κυριότητας / επικαρπίας σε ποσοστό 100% (αποκλείεται η ψιλή κυριότητα).
Τι μπορεί να επιχορηγηθεί
Ποιες είναι όμως οι παρεμβάσεις που επιδοτούνται;
Σε ό,τι αφορά το «Εξοικονομώ», προβλέπονται οι εξής κατηγορίες παρεμβάσεων:
1. Κουφώματα – συστήματα σκίασης – αερισμός
2. Θερμομόνωση
3. Συστήματα θέρμανσης – ψύξης
4. Συστήματα παροχής ΖΝΧ
5. Λοιπές παρεμβάσης εξοικονόμησης (smarthome, οικιακές ηλεκτρικές συσκευές)
6. Σε ό,τι αφορά το σκέλος του «Ανακαινίζω», προβλέπονται εργασίες ανακαίνισης μπάνιου, κουζίνας, υπνοδωματίων, καθιστικού κλπ. όπως προμήθεια και τοποθέτηση πλακιδίων, ειδών υγιεινής, ερμαρίων, εσωτερικών θυρών και γενικά εργασίων που δεν καλύπτονται από το «Εξοικονομώ».
Συγκεκριμένα, το πρόγραμμα περιλαμβάνει:
- Ανακαίνιση χωρών μπάνιου και ειδών υγιεινής,
Ανακαίνιση κουζίνας,
Aντικατάσταση πόρτας εισόδου
Aντικατάσταση και επισκευές ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων
- Aντικατάσταση και επισκευές υδραυλικών εγκαταστάσεων
Επιχρίσματα
Αντικατάσταση επιφανειών πατωμάτων
Επισκευές δομικών στοιχειών
Τι πρέπει να γνωρίζετε για τις αιτήσεις
Για κάθε επιλέξιμο φυσικό πρόσωπο (για κάθε ΑΦΜ αιτούντα) είναι δυνατή η υποβολή μόνο μίας (1) αίτησης. Για κάθε επιλέξιμη κατοικία του τρέχοντος Προγράμματος πρέπει να υποβληθεί μία (1) μόνον αίτηση.
Κατοικία, με ενεργή αίτηση σε κάποιο από τα προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης, «Εξοικονόμηση κατ’ Οίκον ΙΙ» και «Εξοικονομώ-Αυτονομώ» και «Εξοικονομώ 2021», δεν έχει δικαίωμα υποβολής στο τρέχον πρόγραμμα.
Εξαίρεση αποτελεί η περίπτωση συμμετέχοντος διαμερίσματος αίτησης Πολυκατοικίας «τύπου Β» του Προγράμματος «Εξοικονομώ – Αυτονομώ», για το οποίο επιτρέπεται να υποβληθεί αίτηση ως μεμονωμένο διαμέρισμα στο τρέχον Πρόγραμμα.
Δεν είναι δυνατή η υποβολή αίτησης μόνο για το «Ανακαινίζω», ενώ η συμμετοχή στο «Εξοικονομώ» αποτελεί προϋπόθεση για την αίτηση υπαγωγής στο «Ανακαινίζω».
Πόσο πάνε τα ποσοστά επιχορήγησης και ποια τα εισοδηματικά κριτήρια
Το ποσοστό επιχορήγησης είναι κλιμακωτό, ανάλογα με την εισοδηματική κατηγορία που εντάσσεται ο αιτών και ξεκινά από 40% (όταν αφορά σε χρήση από έτερο πρόσωπο) και φτάνει έως και το 75% (ιδιοκατοίκηση), με ανώτατο επιλέξιμο προϋπολογισμό το ποσό των 22.500 ευρώ. Η επιχορήγηση μπορεί να φτάσει και το 90%, δεδομένου ότι για αιτήσεις όπου η επιλέξιμη κατοικία βρίσκεται σε Δημοτική Ενότητα με πληθυσμό κάτω των 2.000 κατοίκων, προβλέπεται πρόσθετη επιχορήγηση (bonus) +15% στο προβλεπόμενο ποσοστό επιχορήγησης.
Όσον αφορά στο εισοδηματικό όριο αυτό έχει οριστεί στα 50.000 ευρώ, κάτι που πρακτικά σημαίνει πως όποιος έχει μεγαλύτερα εισοδήματα μένει.. εκτός.
Το ποσοστό επιχορήγησης σκέλος «Ανακαινίζω» είναι οριζόντιο για όλους 30%.
Εδώ ο ανώτατος προϋπολογισμός παρεμβάσεων έχει καθοριστεί στο ποσό των 10.000 ευρώ.
Σε περίπτωση ύπαρξης περισσότερων συγκύριων σε επιλέξιμη κατοικία, ή αν η χρήση κατοικίας γίνεται από έτερο πρόσωπο, (άλλος συγκύριος, δωρεάν παραχώρηση, ενοικίαση), τότε ο αιτών (επιλέξιμος σύμφωνα με τα ηλικιακά κριτήρια) θα πρέπει να έχει εμπράγματο δικαίωμα πλήρους κυριότητας / επικαρπίας (αποκλείεται η ψιλή κυριότητα).
Για αιτήσεις όπου η επιλέξιμη κατοικία βρίσκεται σε Δημοτική Ενότητα με πληθυσμό κάτω των 2.000 κατοίκων, προβλέπεται πρόσθετη επιχορήγηση (bonus) +15% στο προβλεπόμενο ποσοστό επιχορήγησης, άρα στο «κομμάτι» Ανακαινίζω το ανώτατο ποσό ενίσχυσης μπορεί να φτάσει μέχρι 45%.
