Εκτεταμένη χρήση της διαδικασίας των απευθείας αναθέσεων από το δημόσιο και τους κρατικούς φορείς, μέθοδος που εγκυμονεί τον κίνδυνο της εξυπηρέτησης «ημετέρων» σε βάρος του υγιούς ανταγωνισμού επισημαίνει η ετήσια έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου.
Συγχρόνως το Ε.Σ. εντόπισε προβλήματα σε διαδικασίες ανάθεσης έργων, προμηθειών και υπηρεσιών και επισημαίνει και παρατυπίες και καθυστερήσεις στα έργα και στα προγράμματα του Ταμείου Ανάκαμψης, που καταγράφηκαν το 2025 ενώ ένα μέρος των συμβάσεων απορρίφθηκε ως «μη νόμιμες».
Το Ελεγκτικό Συνέδριο επισημαίνει αρχικά ότι η λειτουργία των Μονάδων Εσωτερικού Ελέγχου (ΜΕΕ) παραμένει ανεπαρκής, παρά τη θεσμική τους σύσταση στην πλειονότητα των φορέων.
Στο πλαίσιο αυτό, διαπιστώθηκαν παρατυπίες στη διαδικασία διενέργειας δαπανών και αδυναμίες στην εφαρμογή της δικλίδας του άρθρου 26 του ν. 4270/2014, που αφορά τον έλεγχο νομιμότητας και κανονικότητας των δαπανών.
Επιπλέον, εντοπίστηκαν ασυμφωνίες μεταξύ των στοιχείων των δημοσίων συμβάσεων που τηρούνται στα εσωτερικά μητρώα των φορέων και εκείνων που καταχωρίζονται στα κεντρικά πληροφοριακά συστήματα (ΚΗΜΔΗΣ).
Παρατηρήθηκε, επίσης, ευρεία χρήση εξαιρετικών διαδικασιών ανάθεσης, όπως η διαπραγμάτευση χωρίς δημοσίευση προκήρυξης και η απευθείας ανάθεση, ενώ σημαντικό ποσοστό συμβάσεων, τόσο κατόπιν διαγωνισμού (43%) όσο και κατόπιν εξαιρετικής διαδικασίας (61%), ανατέθηκε με την υποβολή μίας μόνο προσφοράς.
Όπως τονίζει, η αξιοπιστία του Μητρώου Δεσμεύσεων επηρεάζεται από ελλείψεις στην ενημέρωσή του και από την απουσία αυτοματοποιημένων διασυνδέσεων με τα λοιπά συστήματα, γεγονός που δύναται να προκαλέσει δημοσιονομικούς κινδύνους και έκτακτες, μη προγραμματισμένες επιβαρύνσεις.
Το κόσκινο στις συμβάσεις
Το 2025 το Ελεγκτικό Συνέδριο έλεγξε δημόσιες συμβάσεις συνολικής αξίας 18 δισ. ευρώ, χωρίς ΦΠΑ και από αυτές, συμβάσεις ύψους 873,91 εκατ. ευρώ, δηλαδή το 4,9% της συνολικής αξίας, κρίθηκαν οριστικά μη νόμιμες.
Συνολικά εκδόθηκαν 4.180 πράξεις προσυμβατικού ελέγχου, ενώ διαπιστώθηκαν προβλήματα σε διαδικασίες ανάθεσης έργων, προμηθειών και υπηρεσιών, ενώ χαρακτηριστική είναι υπόθεση βιοκλιματικής ανάπλασης παραλιακού μετώπου δήμου, η οποία κρίθηκε μη νόμιμη σύμβαση, επειδή όρος του διαγωνισμού περιόριζε αδικαιολόγητα τη συμμετοχή επιχειρήσεων.
Σε άλλη περίπτωση, που αφορούσε εξοπλισμό κόμβου καινοτομίας, απορρίφθηκε τροποποίηση σύμβασης η οποία άλλαζε τους όρους πληρωμής προς όφελος του αναδόχου.
Απευθείας αναθέσεις
Η διαδικασία της απευθείας ανάθεσης είναι η προσφιλέστερη μέθοδος στο δημόσιο τομέα, αφού είναι δυνατή η προμήθεια αγαθών ή υπηρεσιών από κρατικό φορέα, αξία έως 30.000 ευρώ, χωρίς διαγωνισμό.
Το χειρότερο είναι, πως συμβάσεις μεγαλύτερης αξίας, τεμαχίζονται σε μικρότερες έως 30.000 ευρώ, ώστε να ανατεθούν χωρίς διαγωνισμό.
Το Ελεγκτικό Συνέδριο διαπίστωσε ότι το 90% των δημόσιων φορέων που ανέθεσαν τέτοιες υπηρεσίες σε εξωτερικούς συνεργάτες επέλεξε την απευθείας ανάθεση. Με αυτή τη διαδικασία δόθηκε το 85% της συνολικής αξίας των σχετικών συμβάσεων, δηλαδή περίπου 7,6 εκατ. ευρώ.
Ακόμη, διαπιστώνει, ότι μόλις οκτώ ανάδοχοι συγκέντρωσαν το 65,5% τόσο του αριθμού όσο και της αξίας των δημοσίων συμβάσεων.
Όπως σημειώνει το Ε.Σ., η συγκέντρωση των έργων σε λίγους αναδόχους δημιουργεί κίνδυνο να εφαρμόζονται πανομοιότυποι έλεγχοι, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες ανάγκες κάθε δημόσιας υπηρεσίας.
Τι αξιολόγησαν άραγε;
Αξιοσημείωτο είναι, πως από 152 εκθέσεις που συνέταξαν εξωτερικοί ελεγκτές δεν υπήρξε ούτε μία αρνητική γνώμη για τη συνολική επάρκεια των συστημάτων εσωτερικού ελέγχου.
Το παράδοξο είναι, ότι οι καλές εκθέσεις των εξωτερικών ελεγκτών, οι οποίοι αμείφθηκαν για τις υπηρεσίες τους, αφορούν και ορισμένους φορείς στους οποίους δεν υπήρχε καν καταγεγραμμένο σύστημα εσωτερικού ελέγχου!
Γενικότερα η Έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου διαπιστώνει ότι το 61% των συμβάσεων που ανατέθηκαν με εξαιρετικές διαδικασίες και το 43% όσων προέκυψαν από διαγωνισμό είχαν μόνο μία προσφορά.
Το Ταμείο Ανάκαμψης
Αναφορικά, δε, με τις χρηματοδοτούμενες από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (TAA) συμβάσεις το 2025 τα Κλιμάκια Προσυμβατικού Ελέγχου του Ελεγκτικού Συνεδρίου εξέτασαν τη νομιμότητα σχεδίων συμβάσεων που χρηματοδοτούνταν πλήρως ή εν μέρει από το ΤΑΑ συνολικής αξίας 4 δισ. ευρώ (συμβατικό ποσό χωρίς ΦΠΑ).
Το ποσό αυτό αντιπροσωπεύει περίπου το 22,5% της συνολικής αξίας των συμβάσεων που υποβλήθηκαν προς έλεγχο στο Ελεγκτικό Συνέδριο. Σε σύγκριση με το 2024, όπου οι συμβάσεις που χρηματοδοτήθηκαν από το ΤΑΑ και ελέγχθηκαν από το Ελεγκτικό Συνέδριο αντιστοιχούσαν στο 15% της συνολικής αξίας των εισαχθεισών προς έλεγχο συμβάσεων, καταγράφεται αύξηση κατά 50% στην ελεγχθείσα αξία των χρηματοδοτούμενων από το ΤΑΑ συμβάσεων.
Από τις χρηματοδοτούμενες μέσω του ΤΑΑ συμβάσεις που υποβλήθηκαν προς έλεγχο το έτος 2025, ποσοστό περίπου 4,7% του οικονομικού τους αντικειμένου, που αντιστοιχεί σε 188,84 εκατ. ευρώ, κρίθηκε αμετάκλητα μη νόμιμο από τους δικαστικούς σχηματισμούς του Ελεγκτικού Συνεδρίου.
